|
Atatürkçü dış anlayış neydi? |
 |
 |
|
Yazar Yönetici
|
|
Cuma, 26 Aralık 2008 22:31 |
| 4 - Atatürkçü Dış Anlayış Neydi? | Büyük liderimi/ her iÅŸi çok önceden düÅŸünür ve tasarlardı. DışiÅŸleri Bakanı kaldığım müddetçe, yani büyük liderimizi kaybettiÄŸimiz, güne kadar dışiÅŸleri konusunda yaptığımız iÅŸbirliÄŸinde Atatürk yalnız Ä°ngiltere deÄŸil, hiçbir büyük devletle ittifakın taraflısı olmamıştır. Böyle ittifakların sakıncaları faydalarından daha çok olduÄŸu kanaati her ikimizde de vardı. Daha önce Milletler Cemiyeti, ÅŸimdi BirleÅŸmiÅŸ Milletler hedefine varmayı kolaylaÅŸtıracağı cihetle her iki teÅŸkilatça da makbul görülmüÅŸ olan bölge nizamını tercih ettik. Büyük bir zaruret bizi zorlamadıkça büyük Batı devletlerinden biriyle iÅŸbirliÄŸini, dostça iliÅŸkileri arzu etmekle, korumakla beraber baÅŸa baÅŸ ittifak etmeyi asla düÅŸünmedik.
Ä°ÅŸte bu sebeple 1939 yılında yani Atatürk'ten sonra adı geçen Ä°ngiliz Büyükelçisi'nin de gayretlerinin katılmasıyla yapılan Türk-Ä°n-giliz ittifakının sebep ve manasını anlamadığımı tekrarlayacağım. Buna karşılık, Fransa ile, Sovyetler BirliÄŸi ile yaptığımı/ iÅŸbirliÄŸi gibi, Ä°ngiltere ile de iÅŸbirliÄŸi yapmanın taraflısı oldum. Büyük liderimi/ bu yolu tavsiye ve tercih etmiÅŸti. Ä°ngiltere ile esaslı iÅŸbirliÄŸine, HabeÅŸistan meselesinde, Balkan AnlaÅŸması topluluÄŸu ile Ä°ngiltere arasında olmak üzere baÅŸladık. Montreux Konferansı'nda Türkiye ile Ä°ngiltere arasında iÅŸbirliÄŸini Sovyetlerle ve Fransa ile var olan iliÅŸkilere paralel olarak, Sir Eden'in Ä°ngiltere Hariciye Nazırlığı zamanında tahakkuk ettirebildik. Bu iÅŸbirliÄŸi devam etti. Böyle iÅŸbirliÄŸinden taraflar daima mennun oldular. Halbuki yapılan ittifak süresince zaman zaman anlaÅŸmazlıklar oldu.
Ulaşım iÅŸlerinde elle tutulabilecek faydaları görülen CENTO konusunu mütalaa etmek isterdim, fakat bugünkü yazıma sığama-yacağı cihetle ayrıca incelemeyi düÅŸünüyorum.
Ä°ngiltere ve Biz
Londra'da büyükelçi bulunduÄŸum müddetçe ve Almanların Londra'yı havadan bombaladığı devrede Ä°ngiliz milletini yakından görüp anlamak fırsatım buldum. EdindiÄŸim kanaat ÅŸudur ki. Ä°ngiliz milleti dünyanın en nazik ve en terbiyeli topluluklarından bindir Aylarca süren hava bombordımanını da kahramanca karşılamıştır.
Osmanlı devrindeki Türk-Ä°ngiliz iliÅŸkileri Kırım Savaşı'ndan sonra daima pek hazin olmuÅŸtur. Lozan Barış AnlaÅŸması'ndan sonra Musul ihtilafı iki taraf arasında hayli gerginlik yaratmıştı. Bu gerginliÄŸi gidermek ve mümkünse Ä°ngiltere ile dostça iliÅŸkiler kurmak için Milletler Cemiyeti'nde verilen "Musul'un 25 yıl Ä°ngiltere mandasına konulması" kararını kaldırmak ve Irak'ın bağımsızlığını saÄŸlamak ÅŸartı ile Musul ihtilafının halli için iki devlet arasında Ä°ngiltere tarafından yapılan konuÅŸma teklifini kabul ettik ve bu konuÅŸmaya Irak'ın da iÅŸtirakini istedik. Ä°ÅŸte bu suretle üç devlet arasında anlaÅŸmaya varıldı ve Ä°ngiltere ile normal iliÅŸkiler kurulmuÅŸ oldu. Irak'la da dostluk temasları böyle baÅŸlamıştı. Bu konuyu da ayrı bir yazıda ayrıntılarıyla izaha çalışacağım.
|
|
